Digitale geletterdheid in het basisonderwijs

Wat is digitale geletterdheid?

Digitale geletterdheid is belangrijk. Maar wat is dit precies en wanneer is iemand digitaal geletterd? Hoe zorgt de school ervoor dat leerlingen digitaal geletterd worden?

Digitale geletterdheid omvat alle vaardigheden die iedereen nodig heeft om zich in de digitale samenleving staande te houden en zichzelf te ontwikkelen. Volgens SLO en Curriculum.nu is digitale geletterdheid een combinatie van 4 domeinen:

  1. Ict-basisvaardigheden
    De werking van computers en netwerken begrijpen, kunnen omgaan met verschillende soorten technologieën en de bediening ervan en de mogelijkheden en beperkingen van technologie begrijpen.
  2. Informatievaardigheden
    Een informatiebehoefte kunnen signaleren en analyseren en op basis hiervan relevante informatie zoeken, selecteren, verwerken en gebruiken.
  3. Computational thinking
    Problemen op een zodanige manier formuleren dat het mogelijk wordt een computer of ander digitaal gereedschap te gebruiken om het probleem op te lossen.
  4. Mediawijsheid
    Kennis, vaardigheden en mentaliteit die nodig zijn om bewust, kritisch en actief om te gaan met media.

Ter voorbereiding op de ontwikkeling van de kerndoelen digitale geletterdheid zijn 6 essentiële thema’s benoemd. Deze thema’s vormen de context voor de ontwikkeling van digitale geletterdheid bij leerlingen: 

  1. data en informatie 
  2. veiligheid en privacy in de digitale wereld 
  3. de werking en het (creatieve) gebruik van digitale technologiedigitale 
  4. communicatie en samenwerking 
  5. digitaal burgerschap 
  6. digitale economieBinnen 

In deze thema’s komen de 4 domeinen van digitale geletterdheid (informatievaardigheden, mediawijsheid, ict-basisvaardigheden en computational thinking) telkens aan bod. 

Kern van het leergebied Digitale geletterdheid

Leerlijn digitale geletterdheid, Openbaar Onderwijs Groningen (2020)

21st century skills Xplained

Handboek digitale geletterdheid 2021-2022

Digitale geletterdheid wordt zo goed als zeker een vast onderdeel van het curriculum. De komende jaren zal Stichting Leerplan Ontwikkeling (SLO) kerndoelen voor digitale geletterdheid ontwikkelen, in samenwerking met leraren, vakdidactici, scholen en onderwijsorganisaties. Naar verwachting zijn die kerndoelen in 2024 helemaal klaar.

Dat vooruitzicht noodzaakt scholen tot een volgende stap in hun ontwikkeling. Maar hoe doe je dat? Hoe ontwikkel je een visie op digitale geletterdheid en hoe implementeer je die? Dat is de centrale vraag waarop  het nieuwe Handboek digitale geletterdheid antwoord geeft.

Ga naar de website

Monitor 2021

Alle Brabantse kinderen en jongeren mediawijs maken, zodat ze goed mee kunnen doen in de mediarijke samenleving. Die opdracht kreeg Cubiss vijf jaar geleden van de provincie Noord-Brabant. De vijf jaar zijn bijna om en de provincie heeft helaas besloten om de opdracht niet te verlengen. Is Brabant mediawijzer geworden? Jazeker. Maar de coronacrisis heeft laten zien dat we er nog lang niet zijn. In deze editie van ‘Mediawijs in het onderwijs’ blikken we terug en kijken we vooruit.

Ga naar de monitor

Educatiewebshop

Wist je al dat wij verschillende producten bieden die aansluiten bij de vier domeinen van digitale geletterdheid? Kijk in onze webshop en kies voor de optie digitale geletterdheid.

Ga naar de Educatiewebshop

Praatplaat digitale geletterdheid

De ‘Praatplaat digitale geletterdheid’ is een praktische tool om in schoolteams in gesprek te gaan over hoe je digitale geletterdheid een plek kunt geven in het curriculum. De praatplaat ondersteunt je om samen een visie op het leergebied te ontwikkelen, brengt de huidige stand van zaken op de school in beeld en helpt om vervolgstappen te formuleren.

Ga naar de praatplaat

Wikiwijs

Op Wikiwijs vind je een verzameling van lesmateriaal, tips en informatie om zelf mee aan de slag te gaan. Zo gaan ze bijvoorbeeld ook in op Aap, Noot, Muis. App Noot Muis is een initiatief van scholen zelf. Het is een verzameling lesideeën die digitale geletterdheid verbindt aan taalonderwijs op de basisschool.

Ook is er een checklist voor de implementatie van digitale geletterdheid in het onderwijs en vind je tips hoe je op een ouderavond met ouders kan bespreken hoe zij hun kinderen leren omgaan met het internet.

Ga naar de website

Lessen en methodes

Wil je in de klas aan de slag met verschillende lessen of een lesmethode maar weet je niet waar je moet beginnen? Dat is helemaal begrijpelijk. Digitale geletterdheid is een snel veranderende wereld en dat houdt ook in dat er veel aanbieders zijn. Om je een start te geven hebben wij een aantal lesmethodes voor je onderzocht en onze favorieten hier geplaatst. 

Basicly

Deze lesmethode Basicly biedt het primair en voortgezet onderwijs handvatten om digitale geletterdheid aan te bieden en dit stap voor stap een vaste plek te geven in het onderwijs. Leerlingen leren vanuit een leerlijn, maar ook de leerkracht is onderdeel van het leerproces. 

Basicly is een betaalde lesmethode voor PO en VO waarbij je per leerling de voortgang kan bijhouden en resultaten van PO naar VO meegenomen kunnen worden.

Ga naar de website

Skillsdojo

Skillsdojo neemt je mee op leuke en leerzame missies op het gebied van technologie en wetenschap. Via de lessen kunnen je leerlingen aan de slag met verschillende aspecten van digitale geletterdheid. Zo kun je bijvoorbeeld je eigen robot ontwerpen, aan de slag gaan met kunstmatige intelligentie, programmeren of een app bouwen.

Een voordeel van deze lessen is dat digitale onderwerpen analoog worden gemaakt. Er is dus weinig materiaal nodig om aan de slag te gaan.

Skillsdojo is gratis te gebruiken en is gericht op kinderen van 6 tot en met 14 jaar. Ook vallen de lessen onder de creative common license. Dit betekent dat je als docent de les mag aanpassen naar je behoeftes zolang je het niet verkoopt aan een derde partij.

 

Ga naar de website

Online Masters

In Online Masters staan 4 thema’s centraal; de digitale wereld, creatieve online vaardigheden, online veiligheid en sociale skills online. In dit lesprogramma nemen verschillende Masters (experts) uit het vak leerlingen via interactieve opdrachten mee in hun wereld. Hún kennis en kunde laat leerlingen vaardiger en veiliger online gaan én helpt ze hun eígen talent te ontdekken, te ontwikkelen en te versterken.

Voor elke les zijn handleidingen voor docenten en werkbladen beschikbaar. Ook zijn er interactieve PowerPoints opgenomen in de lessen. 

Online Masters is gratis te gebruiken voor PO, VO en speciaal onderwijs.

Ga naar de website

BiebSnippers

BiebSnippers zijn minilessen leesbevordering en digitale geletterdheid. De lessen duren tussen de 15 en 35 minuten en zijn makkelijk uit te voeren. Met BiebSnippers breng je ook de mogelijkheden van schoolWise op een leuke manier onder de aandacht.

De BiebSnippers zijn volgens een vast format opgebouwd: elke miniles bestaat uit een aantal onderdelen. Je kan naar eigen inzicht de volledige les geven, of één of meerdere onderdelen gebruiken. 

De BiebSnippers zijn gratis te gebruiken voor het gehele basisonderijs, maar spitst zich voornamelijk toe op de bovenbouw. 

Ga naar de website

MediaMasters

MediaMasters is een spannende serious game over de kansen en gevaren van (digitale) media. Door het spelen van de game bouwen leerlingen basiskennis op over mediawijsheid terwijl spelenderwijs ook taalvaardigheid en waar relevant basale rekenvaardigheden aan de orde komen.

MediaMasters is vooral tijdens de Week van de Mediawijsheid, die elk jaar in november plaats vindt, interessant. Als klas kun je dan strijden tegen duizenden andere klassen om de titel 'meest mediawijze klas van Nederland'.

MediaMasters is gratis te gebruiken en is ontwikkeld voor kinderen in groep 7 en 8.

Ga naar de website

De Creatieve Code

De Creatieve Code van MU [Hybrid Art House] zet programmeren in als een creatieve tool en is tegelijkertijd een actieve manier om meer over kunst te weten te komen. Leerlingen leren bovendien kritisch te kijken naar technologie door er zelf mee aan de slag te gaan.

Samen met kunstenaars die code gebruiken als artistiek materiaal, heeft MU Play&Learn verschillende leerlijnen ontwikkeld voor bovenbouw in het primair onderwijs tot onderbouw in het voortgezet onderwijs. Leerlingen en docenten kunnen aan De Creatieve Code beginnen zonder voorkennis van programmeren of ICT. Voor de eerste unplugged lessen heb je zelfs geen computer nodig! Daarna loopt het niveau geleidelijk op. Met genoeg creatieve ambitie groei je samen met je klas uit tot een echte codekunstenaar.

In de Creatieve Code vind je zowel gratis als betaalde lessen en workshops. Het gehele aanbod is afwisselend geschikt voor PO en VO.

Ga naar de website

Tips

Vakportaal digitale geletterdheid SLO

Digitale geletterdheid is het geheel van ICT-basisvaardigheden, mediawijsheid, informatievaardigheden en computational thinking. Op deze portaal vind je informatie tips voor in het onderwijs.

Ga naar de website

Cubiss en digitale geletterdheid

Alle Brabantse kinderen en jongeren mediawijs maken. Die opdracht kreeg Cubiss in 2015 van de provincie Noord-Brabant. Met een structurele aanpak gebaseerd op vijf bouwstenen gingen we aan de slag. Op deze pagina vind je een greep uit de resultaten van vijf jaar Vergroten Mediawijsheid. 

Ga naar de pagina